Istoriografski je zabeleženo da su u jesen 1918. godine politička zbivanja u Vojvodini dobila obeležje pokreta za nacionalno oslobođenje i otcepljenje Južnih Slovena od Ugarske.

S obzirom na brojnost i nacionalni potencijal inteligencije, Srbi su predvodili ovu borbu. Politička situacija bila je neizvesna uprkos odlučnoj vojnoj pobedi saveznika. Predstojala je vrlo složena diplomatska igra i srpska unutar stranačka borba Pripreme za donošenje politički utemeljene odluke o načinu ulaska Vojvodine u sastav nove jugoslovenske države obavljene su u Novosadskom odboru 17. novembra 1918. godine. Trijumf nacionalnih ideja ostvaren je na "Velikoj narodnoj skupštini Srba, Bunjevaca i ostalih Slovena u Banatu, Bačkoj i Baranji" održanoj 25. novembra 1918. godine Brojnost delegata i njihov organizovan dolazak u Novi Sad ilustrovao je solidnu organizaciju, pre svega, srpskog stanovništva, ali i potpuno odsustvo neslovenskog življa. U okolnostima koje su postojale, organizacija izbora skupštinskih predstavnika nije mogla da ispoštuje demokratsku izbornu proceduru, već se oslanjala na većinsku političku volju slovenskog stanovništva, ponajpre Srba u Vojvodini. Odlukama skupštine Vojvodina je prisajedinjena Kraljevini Srbiji i formirani su novi organi uprave - Veliki narodni savet i Narodna uprava.

Nacionalni položaj Srba u Austro-Ugarskoj monarhiji, neposredno uoči "Velikog rata" bio je višestruko uslovljen. Na ovaj položaj, svojim kontekstom podjednako su uticale i unutrašnje političke okolnosti društvenog razvoja Monarhije i međunarodne okolnosti. U vezi sa stanjem u zemlji, mnogonacionalna Monarhija, uprkos deklarativne modernizacije svog društvenog urećenja i promovisanja ideje državnog univerzalizma kroz projekat tzv. "Austrijske ideje"1, a uz podršku uticajnih političkih krugova naklonjenih katoličkoj ideologiji, nasuprot veri2, bila je očigledno opterećena diskriminacijom i ostrašćenim nacionalizmom.

Autor: dr Saša Marković, istoričar